Voor inwoners van Amersfoort met een laag inkomen wordt reizen met de trein tijdelijk een stuk toegankelijker. NS start samen met de gemeente Amersfoort een proef met de zogenoemde Vooruitpas Amersfoort. Met deze pas kunnen geselecteerde inwoners een halfjaar lang gratis met de trein reizen.
De proef loopt van 1 juli tot en met 31 december 2026. In totaal zijn er 1.000 passen beschikbaar. Als er meer belangstelling is dan beschikbare passen, organiseert de gemeente een loting. Het gaat dus niet om een landelijke regeling, maar om een eerste test in één gemeente. NS wil met de proef onderzoeken of een speciale treinpas voor mensen met een laag inkomen ook op grotere schaal kan werken.
Het idee achter de proef is eenvoudig: wie kan reizen, kan makkelijker meedoen. Een treinreis lijkt voor veel mensen vanzelfsprekend, maar voor huishoudens met weinig geld is dat lang niet altijd zo. Een bezoek aan familie, een sollicitatiegesprek, een opleiding, vrijwilligerswerk of een dagje weg kan al snel te duur worden wanneer de reiskosten oplopen.
Reizen als voorwaarde om mee te kunnen doen
NS noemt reizen een vorm van vrijheid. Dat klinkt misschien groot, maar in het dagelijks leven klopt het vaak wel. Wie geen geld heeft voor vervoer, wordt sneller beperkt tot de eigen wijk of stad. Dat kan invloed hebben op werk, sociale contacten, gezondheid en ontspanning.
Een gratis treinpas kan daarom meer betekenen dan alleen een goedkoper kaartje. Het kan ervoor zorgen dat iemand makkelijker naar een afspraak gaat, familie bezoekt of een activiteit buiten de eigen woonplaats onderneemt. Juist dat wil NS met de proef beter begrijpen. Niet alleen hoeveel mensen reizen is belangrijk, maar ook waarvoor ze de trein gebruiken en wat dat in hun leven verandert.
De gemeente Amersfoort schrijft inwoners aan die mogelijk in aanmerking komen voor de Vooruitpas. Zij kunnen zich vervolgens aanmelden. De pas stopt automatisch na zes maanden. Begin 2027 verwacht NS de resultaten van de proef te gebruiken om te bekijken of een vergelijkbare pas ook in andere gemeenten mogelijk is.
Daarmee past de proef in een bredere discussie over betaalbaar openbaar vervoer. Treinkaartjes zijn de afgelopen jaren duurder geworden en voor mensen met een laag inkomen kan zelfs een korte reis een flinke uitgave zijn. Tegelijk wordt van mensen verwacht dat ze mobiel zijn: voor werk, zorg, onderwijs en sociale contacten. Betaalbaar vervoer is dan geen luxe, maar een praktische voorwaarde om mee te kunnen doen.
Amersfoort heeft al ervaring met gratis ov
Amersfoort is geen onbekende op dit gebied. De gemeente heeft al een regeling voor gratis openbaar vervoer voor inwoners met een lager inkomen, AOW of pensioen. Daarbij gaat het om gratis reizen in de daluren met bus, tram, buurtbus en U-flex in de provincie Utrecht. Die regeling werd in 2026 verlengd, nadat er in 2025 veel belangstelling voor was.
Volgens de gemeente konden Amersfoortse inwoners met een netto maandinkomen tot 150 procent van de bijstandsnorm meedoen aan die actie. Ook thuiswonende kinderen tussen 12 en 18 jaar kwamen in aanmerking. In 2025 werden uiteindelijk 4.400 gratis ov-abonnementen verstrekt, meer dan vooraf werd verwacht.
De gemeente liet ook onderzoeken wat het effect was. Daaruit bleek dat veel deelnemers vaker met het openbaar vervoer gingen reizen. Een groot deel gaf aan makkelijker naar belangrijke afspraken te kunnen gaan en vaker familie of vrienden te bezoeken. Voor een deel van de deelnemers waren sommige reizen zonder gratis ov helemaal niet gemaakt.
Die uitkomsten maken duidelijk waarom de nieuwe treinproef interessant is. Bus en tram helpen vooral binnen de regio, maar de trein vergroot het bereik veel verder. Met een gratis treinpas kan iemand vanuit Amersfoort bijvoorbeeld naar Utrecht, Amsterdam, Zwolle, Rotterdam of andere delen van Nederland reizen zonder zich zorgen te maken over de kosten van het treinkaartje.
Voor gezinnen kan dat ook op een andere manier belangrijk zijn. Kinderen tot 12 jaar kunnen bij NS al gratis reizen met Kids Vrij, maar daarvoor is wel een persoonlijke OV-chipkaart nodig. Informatie van de gemeente vermeldt dat gezinnen die een Vooruitpas krijgen ook een waardebon ontvangen om gratis een OV-chipkaart voor kinderen onder de 12 jaar te bestellen.
Wat betekent dit voor reizigers en andere gemeenten?
Voor reizigers buiten Amersfoort verandert er voorlopig niets. De Vooruitpas is een lokale proef, bedoeld voor een beperkte groep inwoners. Toch kan de uitkomst breder belangrijk worden. Als blijkt dat gratis treinreizen mensen aantoonbaar helpt om vaker naar werk, opleiding, zorg of sociale contacten te gaan, kan dat andere gemeenten aan het denken zetten.
Daarbij blijft natuurlijk de vraag wie zo’n regeling betaalt. Treinreizen gratis maken voor specifieke groepen kost geld. NS kan dit niet zomaar landelijk invoeren zonder samenwerking met gemeenten, provincies of het Rijk. Daarom is deze proef vooral een manier om ervaring op te doen: hoeveel wordt er gereisd, op welke momenten, met welk doel en wat levert het maatschappelijk op?
Voor mensen met een laag inkomen kan het verschil groot zijn. Een retourtje met de trein is voor veel huishoudens geen kleine uitgave. Als je moet kiezen tussen boodschappen, energie, schoolkosten of vervoer, valt een uitstapje of bezoek soms als eerste weg. Dat maakt de wereld kleiner. Een gratis pas kan die drempel tijdelijk wegnemen.
Ook voor dagjes uit en recreatie is dit interessant. Reizen draait niet alleen om noodzakelijke afspraken. Af en toe naar een andere stad, een museum, familie of de natuur kunnen gaan, hoort ook bij kwaliteit van leven. Zeker voor kinderen kan dat waardevol zijn. Een treinreis maakt Nederland letterlijk groter.
De proef in Amersfoort is daarom meer dan een sympathieke actie. Het is een test met een grotere vraag erachter: moet openbaar vervoer voor mensen met weinig geld toegankelijker worden gemaakt, en zo ja, hoe? De komende maanden moet blijken hoe de Vooruitpas in de praktijk wordt gebruikt.
Voor nu is vooral duidelijk dat Amersfoort opnieuw vooroploopt met betaalbaar openbaar vervoer. Eerst met gratis bus en tram in de daluren, nu met een proef voor gratis treinreizen. Als de resultaten positief zijn, zou deze lokale proef zomaar een voorbeeld kunnen worden voor andere gemeenten in Nederland.